2015 Yılı ETZ(Ankara-Eğitim Teknolojileri Zirvesi) Sonuç Bildirgesi

ENGELLİ ÖĞRENCİLERE YÖNELİK E-İÇERİK OLUŞTURMA
(İZMİR İL MİLLİ EĞİTİM ÇALIŞMASI)

Tuncer ASAN
İzmir İl Milli Eğitim Müdürlüğü (Fatih Projesi Ekibi Adına)
e-posta: tuncerasan@meb.gov.tr

ÖZET

Fatih Projesi’nin temel amaçlarından biri eğitim-öğretimde fırsat eşitliğini sağlamaktır. Bu amaçla okullarımız bilişim teknolojileri araçlarıyla donatılmış, öğretmen ve öğrencilerimize tablet bilgisayarlar verilmiş, sınıf seviyelerine uygun, güvenilir, ön incelemeden geçmiş, doğru e-içeriklerin kullanılabilmesi için EBA sitesi tasarlanmış, etkin materyaller hazırlanarak oluşturulan bu sosyal platform projenin en güçlü yanlarından biri haline gelmiştir. İzmir İl Milli Eğitim Fatih Projesi ekibi olarak, projenin amacına tam anlamıyla ulaşabilmesi için engellilere yönelik de e-içeriklerin hazırlanması gerektiği düşüncesinden yola çıkarak
Zihinsel veya fiziksel bozukluklardan dolayı günlük hayat aktiviteleri kısıtlı olan bireyler engelli olarak kabul edilir. Literatürde farklı şekillerde kategorize edilmiş engeller bulunmaktadır. Yapılan çalışmaların çoğu engellilerin temel insan hakları çerçevesinde ihtiyaç duydukları eğitimi alarak yaşamlarını daha kaliteli bir şekilde sürdürmelerine yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Bireysel-toplumsal yaşamın gerektirdiği ihtiyaçları karşılama adına engellilere özbakım becerileri kazandırma, okuma-yazma, günlük hayatta karşılaşabilecekleri nesnelerin/kavramların öğretimi vb. konularda çeşitli çalışmalar yürütülmüştür. İçinde bulunduğumuz teknoloji çağında, engelli öğrencilerin eğitim-öğretiminde farklı teknolojilerden yararlanılarak yapılmış araştırmalar, kullanılan teknolojilerin klasik yöntemlere göre daha olumlu etki yarattığı yönündedir.Anahtar kelimeler: Engelli Öğrenciler, Fatih Projesi, e-İçerik, Engelsiz bilişim

1. GİRİŞ

FATİH Projesi’nin temel amaçlarından biri, eğitim-öğretimde fırsat eşitliğini sağlamaktır. Bu amaçla okullarımız bilişim teknolojileri araçlarıyla donatılmış, öğretmen ve öğrencilerimize tablet bilgisayarlar verilmiştir . Sınıf seviyelerine uygun, güvenilir, incelemeden geçmiş, doğru e-içeriklerin kullanılabilmesi için EBA sitesi tasarlanmış, etkin materyaller hazırlanarak oluşturulan bu sosyal platform projenin en güçlü yanlarından biri haline gelmiştir . İzmir İl Milli Eğitim Fatih Projesi ekibi olarak, projenin amacına tam anlamıyla ulaşabilmesi için engellilere yönelik de e-içeriklerin hazırlanması gerektiği düşüncesinden yola çıkarak çalışmalarımızı başlattık.
Zihinsel veya fiziksel bozukluklardan dolayı günlük hayat aktiviteleri kısıtlı olan bireyler engelli olarak kabul edilir . Literatürde farklı şekillerde kategorize edilmiş engeller bulunmaktadır. Yapılan çalışmaların çoğu engellilerin temel insan hakları çerçevesinde ihtiyaç duydukları eğitimi alarak yaşamlarını daha kaliteli bir şekilde sürdürmelerine yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Bireysel-toplumsal yaşamın gerektirdiği ihtiyaçları karşılama adına engellilere özbakım becerileri kazandırma, okuma-yazma, günlük hayatta karşılaşabilecekleri nesnelerin/kavramların öğretimi vb. konularda çeşitli çalışmalar yürütülmüştür. Karabulut ve Yıkmış (2010), zihinsel engelli bireylerin saat söyleme becerilerini geliştirmeye yönelik çalışmalarında gerçek nesneler ve resimli kartlar kullanarak eş zamanlı ipucuyla öğretimi daha etkili hale getirdiklerini belirtmişlerdir . Uçar (2007) yapay zeka tabanlı geliştirmiş olduğu Türkçe tabanlı eğitim-destek araçları ile nesneleri/kavramları ve cümleleri resimler yardımıyla anlatılarak ülkemizdeki engelli öğrencilerin eğitiminde öğrenmeyi kolaylaştırmayı amaçlamıştır . Uçar’ın (2007) çalışması engelli öğrenciler için hem Türkçe tabanlı geliştirilmiş hem de teknoloji ile eğitimin harmanlandığı bir çalışma olarak literatürde yerini almıştır. Tezer ve Kanbul (2009), özel eğitim öğrencilerine yönelik bilgisayar destekli matematik öğretiminin etkilerini araştırdıkları çalışmalarında; işitsel ve görsel unsurların da kullanımıyla e-materyallerin, matematik öğretimini kolaylaştırdığını, eğitimi daha eğlenceli, etkili ve ilgi çekici hale getirdiğini belirtmişlerdir . İçinde bulunduğumuz teknoloji çağında, engelli öğrencilerin eğitim-öğretiminde farklı teknolojilerden yararlanılarak yapılmış araştırmalar, kullanılan teknolojilerin klasik yöntemlere göre daha olumlu etki yarattığı yönündedir. Ayrıca yapılan araştırmalarda seslerin, görsel öğelerin, ipuçlarının ve pekiştireçlerin de engelli bireylerin eğitiminde öğretimi kolaylaştıran önemli unsurlar olduğu dikkat çekmektedir.

2. YÖNTEM

Fatih projesiyle teknolojik imkânların arttırıldığı okullarımızda engelli öğrencilerimizin ihtiyaçlarına yönelik e-içeriklerin de arttırılması, temel insan hakları ve fırsat eşitliği açısından gereklilik olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu ihtiyacı karşılayabilmek amacıyla engelli öğrencilere yönelik farklı kurumlarla işbirliği yapılarak bazı çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Yapılan çalışmalarda gönüllü öğretmenler ve öğrencilerin katılımıyla engellilere yönelik e-içerikler hazırlanmıştır. E-içeriklerin hazırlanmasında, İzmir İl Milli Eğitim Fatih Projesi ekibimizde yer alan eğitmenlerimiz yazılım, tasarım, seslendirme vb. teknik konularda işbölümü yaparak verimli bir çalışma ortamı sağlanmıştır. E-içeriklerin deneme uygulamaları yapıldı ve nitel araştırmalarda kullanılan görüşme ve gözlem yöntemleri ile hazırlanan e-içerikler hakkında veriler toplandı.

2.1. Özel Eğitim Öğrencilerine Yönelik Geliştirilen e-İçerikler

Ahmet Şefika Kilimci Özel Eğitim-İş Uygulama Merkezi öğretmen ve öğrencileriyle yapılan çalışmada, ‘Uzun-kısa’, ‘Otobüs nedir?’ gibi, eğitim-öğretimine yönelik e-materyaller alan öğretmenlerinin rehberliğinde hazırlanmıştır. Etkileşimli tahtalarda ve tabletlerde kullanılan e-materyallerle ve klasik yöntemle işlenen örnek derslerin videoları çekilmiştir. Öğretmen, öğrenci ve idarecilerden materyallerin etkililiği hakkında geribildirimler alınmıştır.
Benzer şekilde Moris Bencuya Özel Eğitim Uygulama Merkezi öğretmenleriyle yapılan çalışmada, renklerin öğretimine yönelik hazırlanan senaryo ve öğretmenlerin istekleri doğrultusunda e-materyaller hazırlanmıştır. E-materyallerin hazırlanma sürecinde öğretmenlerin yönlendirmeleriyle gerekli düzeltmeler gerçekleştirilmiştir. Hazırlanan materyallerin derslerde kullanımı, örnek derslerin video çekimleri ve materyallerin etkililiği hakkında görüşmeler gerçekleştirilmiştir.

2.2. Görme Engelli Öğrencilere Yönelik Geliştirilen e-İçerikler

İzmir Bornova Aşık Veysel Görme Engelliler Orta Okulu öğretmenleriyle görme engelli bireylerin ihtiyaçlarını belirlemeye yönelik görüşmeler yapılmıştır. Öğretmenler özellikle e-içeriklerdeki videoların sesli betimlenmesi gerekliliği, Eba’ dan buldukları materyallerde “şekilde görüldüğü gibi”, “aşağıdaki resimde görülen” gibi tanımlamaların kendileri için sorun oluşturduğu konusuna vurgu yapmışlardır. Öğretmenler alınan görüşler doğrultusunda görme engellilere yönelik e- içerik geliştirebilmek için Ege Üniversitesi Dokümantasyon Daire Başkanlığı ile iletişime geçilmiştir. Ege Üniversitesi Dokümantasyon Daire Başkanlığı’ndan görme engelliler için sesli betimleme ve eğitim materyalleri konusunda eğitim alınmıştır. Alınan eğitim doğrultusunda kısıtlı ekipmanlarla da olsa birkaç sesli betimleme denemesi yapılmıştır. Geliştirilen e-içeriklerin saha uygulamalarına yönelik planlama yapılacaktır.

2.3. İşitme Engelli Öğrencilere Yönelik Geliştirilen e-İçerikler

İşitme engelli öğrencilere yönelik İzmir-Kınık-Mert Öztüre Özel Eğitim Meslek Lisesi öğretmen ve öğrencileri ile yapılan ortak çalışmada e-içerik olarak kullanılabilecek videolara öğretmen ve öğrencilerin işaret dili anlatımları eklenmiştir. Aynı zamanda altyazı da eklenen videolar işitme engellilerin rahatlıkla anlayabileceği bir şekle getirilmiştir.

3. BULGULAR ve YORUMLAR

3.1. Özel Eğitim Öğrencilerine Yönelik Geliştirilen e-İçerikler

Öğretmenlerden alınan geri dönütler göstermiştir ki engelli öğrencilerle yapılan çalışmalarda gerçek nesneler yerine hazırlanan e-içeriklerin kullanımı öğrencilerin uygulama üzerindeki dikkat sürelerini arttırmıştır. Hazırlanan e-içerikler özel eğitim-iş okullarında etkileşimli tahta ve tablet bilgisayarın derslerde daha etkin kullanımını sağlamıştır. Öğretmenlerin verdiği senaryolar doğrultusunda hazırlanmış olan e-içeriklerin eksik yönlerinin de tamamlanmasıyla Türkçe tabanlı, işlevsel ve etkili e-içerikler öğretimde kullanılabilecektir.

3.2. Görme Engelli Öğrencilere Yönelik Geliştirilen e-İçerikler

Görme Engelli öğretmenlerle yapılan görüşmelerde yapılan betimlemelerin tüm eğitim materyallerine ve sunulan tüm içeriklere uygulanması durumunda hem görme engelli öğretmenlerin hem de öğrencilerin bu materyallerden yararlanmalarının mümkün olabileceği ortaya çıkmıştır.

3.3. İşitme Engelli Öğrencilere Yönelik Geliştirilen e-İçerikler

İşitme engelli öğrencilere yönelik olarak hazırlanan materyallerde sadece alt yazının yetmediği, gördüğünü bütün olarak anlamlandırabilmesi için işaret dilinin mutlaka kullanılması gerektiği ortaya çıkmıştır.

4. SONUÇLAR

Yapılan çalışmalar göstermiştir ki engellilere yönelik hazırlanacak e-materyallerde alan öğretmenleriyle işbirliği yapılmalıdır. Etkileşimli tahtalarda ve tabletlerde engelli öğrencilerimizin kullanabileceği e-materyallerin arttırılması gerekmektedir. E-materyallerin hazırlanmasında yer alacak ekibin engel türüne göre, uzmanlardan eğitim almaları, materyallerin uygunluğu ve etkililiği açısından önemlidir. Materyaller için gerekli olan fotoğrafların, videoların ve seslerin hazırlanmasında kullanılacak kaliteli ekipmanlar, hazırlanan e-materyalin kalitesini de arttıracaktır. Çalışmalar sonunda geri alınan dönütlerden yola çıkarak yeni ekipler oluşturulmasına karar verilmiştir. Bu ekiplerde grafik, yazılım, video ve ses konusunda alanında yetkin kişilerin olması hedeflenecektir.

KAYNAKÇA

Aruk, İ. (2008). Bilişim Teknolojilerinin Zihinsel Engellilerin E-Eğitiminde Kullanılması Ve Örnek Bir Uygulama Geliştirilmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Trakya Üniversitesi, Edirne.
Eğitimde Fatih Projesi [http://fatihprojesi.meb.gov.tr/tr/icerikincele.php?id=6]. Erişim tarihi: 14 Aralık 2015.
Eğitim Bilişim Ağı (EBA) [http://www.eba.gov.tr/hakkinda]. Erişim tarihi: 14 Aralık 2015.
Karabulut, A., Yıkmış, A. (2010). Zihin Engelli Bireylere Saat Söyleme Becerisinin Öğretiminde Eşzamanlı İpucuyla Öğretimin Etkililiği. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Dergisi. Aralık. 10(2), 103-113.
Öztürk, C.C. ve Eratay, E. (2010). Eğitim Uygulama Okuluna Devam Eden Zihin Engelli Öğrencilerin Öğretmenlerinin Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı Hakkında Görüşlerinin Belirlenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Dergisi. Aralık. 10(2), 145-159.
Tezer, M. ve Kanbul, S. (2009). Opinions of teachers about computer aided mathematics education who work at special education centers. (World Conference on Educational Sciences 2009). Procedia Social and Behavioral Sciences. 1, 390–394.
Uçar, Ö. (2007). Engelli Çocuklar İçin Yapay Zekâ Tabanlı Eğitim-Destek Araçları Geliştirilmesi. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Trakya Üniversitesi, Edirne.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.